Όπως και με τον πόνο της πλάτης, στα έλκη του στομάχου και δωδεκαδάκτυλου συναντάμε το φαινόμενο μιας συχνής ασυμφωνίας μεταξύ των φυσικών ευρημάτων και της υποκειμενικής αίσθησης.
Ιδιαίτερα στους γηραιότερους ασθενείς, το έλκος δεν είναι απαραίτητο να προκαλεί κάποιο πόνο ενώ ο τυπικός πόνος έλκους μπορεί να εμφανίζεται σε ασθενείς που δεν έχουν έλκος [1].
Τα πεπτικά έλκη είναι ένα ελάττωμα της βλεννογόνου που συνοδεύεται από την ανάπτυξη ιστού που καλύπτει την πληγή και το οποίο εκτός από πόνο μπορεί να επιφέρει αιμορραγία και διάτρηση των τοιχωμάτων του στομάχου ή του εντέρου. Η ανάπτυξη των ελκών είναι στενά συνδεδεμένη με την παραγωγή ή υπερ-παραγωγή γαστρικού οξέος και άλλων ενζύμων χώνεψης, όπως και με μια ανεπάρκεια στην γαστρο-εντερική κινητικότητα και κυκλοφορία στην εσωτερική τους επένδυση. Η εσωτερική επένδυση προστατεύει το στομάχι από την αυτοχώνεψη από τα γαστρικά υγρά. Στην περίπτωση είτε της υπερβολικής παραγωγής γαστρικού οξέος είτε της ανεπαρκούς παροχής αίματος στις βλεννογόνους, αυτή η προστασία δεν είναι πλέον επαρκής.
Έχει συζητηθεί πολύ ότι τα πεπτικά έλκη προκαλούνται από ένα βακτήριο "Helicobacter pylori". Όμως υπάρχουν έλκη στα οποία δεν εντοπίζονται βακτήρια. Επιπλέον, το 80% του πληθυσμού της Ιρλανδίας κουβαλά αυτό το βακτήριο, ενώ οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν υποφέρουν από έλκη. Οπότε υπάρχει μια ένδειξη ότι έχουμε μια μάλλον πολυπαραγοντική γένεση της ασθένειας: μπορεί να εμπλέκονται βακτήρια αλλά οπωσδήποτε δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία.
Παλμός του ΑΝΣ
Η αυξημένη παραγωγή γαστρικού οξέος ενεργοποιείται από τα παρασυμπαθητικά νεύρα, ακριβώς όπως ενεργοποιεί την κινητικότητα του γαστροεντερικού συστήματος οργάνων στο σύνολό του. Ωστόσο, η μειωμένη παροχή αίματος στο στομάχι, βασίζεται σε αυξημένη συμπαθητική δραστηριότητα. Σύμφωνα με κλινικές μελέτες, τα έλκη ενεργητικού στρες αναπτύσσονται στη βάση συμπαθητικής υπερδραστηριότητας με μειωμένη παροχή αίματος στη γαστρική εσωτερική επένδυση. Στο χρόνιο πεπτικό έλκος και στο έλκος δωδεκαδάκτυλου, επικρατεί αυξημένη παραγωγή οξέος που προκαλείται από αυξημένη παρασυμπαθητικοτονία [2].
Τα έλκη μπορεί να αναπτυχθούν σαν κυριολεκτικά "έλκη στρες" λόγω βλάβης στο ΑΝΣ. Σε δοκιμές που έγιναν σε ποντίκια τα οποία εκτέθηκαν σε εξωτερικό στρες χωρίς καμία πιθανότητα αποφυγής του ("στρες ακινητοποίησης"), τα πεπτικά έλκη προκλήθηκαν σε μεγάλο ποσοστό των ζώων [3].
Σε μελέτες ενός ασθενή με συρίγγιο στο στομάχι, έντονες αμφιθυμικές καταστάσεις με συνεχή ταλαιπωρία οδήγησαν σε παρασυμπαθητικές επιδράσεις στη γαστρική εσωτερική επένδυση (αύξηση στην αιματική κυκλοφορία, κινητικότητα και έκκριση). Ωστόσο, το άγχος, ο φόβος και η καταθλιπτικότητα, πυροδοτούν μια αντίθετη συμπαθητικοτονική αντίδραση [4].
Οι κλινικοί νευρολόγοι υποστηρίζουν ότι ο σχηματισμός των ελκών δεν μπορεί να θεωρηθεί τόσο πολύ είτε ως μια συμπαθητικοτονική είτε ως μια παρασυμπαθητικοτονική διαδικασία, αλλά ότι οι διαταραχές στον "αυτονομικό συντονισμό" με βλάβη της γαστρικής εσωτερικής επένδυσης λόγω ανεπαρκούς αιματικής κυκλοφορίας από τη μία και αυξημένης παραγωγής οξέος από την άλλη, οδηγούν στην ανάπτυξη ελκών [5].
Σύμφωνα μ’ αυτό τον ισχυρισμό, η προέλευση των ελκών δεν είναι τόσο μια χρόνια επιμονή ενός από τα δύο αυτονομικά άκρα αλλά μια εναλλαγή μεταξύ των δύο άκρων, όχι όμως με την έννοια ενός υγιούς, συντονισμένου παλμού και ταλάντευσης αλλά με την έννοια μιας ξαφνικής αλλαγής "από το ένα άκρο στο άλλο", χωρίς συντονισμό συμπαθητικής και παρασυμπαθητικής δραστηριότητας, περισσότερο με την έννοια της ανικανότητας του σώματος να "αποφασίσει" προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.
Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι οι διαταραχές στην "αυτορύθμιση της ισορροπίας μεταξύ των αμυντικών (ή προστατευτικών) και επιθετικών (ή βλαπτικών) μηχανισμών, μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη ελκών." [6]
Η ορθόδοξη θεραπεία αποτελείται από συμπτωματικά μέτρα, όπως σταμάτημα της αιμορραγίας, εφαρμογή αντιβιοτικών και καταστολέων οξέος, όπως και διαιτητικές συστάσεις. Δεν εφαρμόζεται θεραπεία των αιτιών.
Χαρακτηρολογικά γνωρίσματα των ασθενών με έλκος
Οι ψυχοσωματικοί ερευνητές ανακάλυψαν τη λαχτάρα που έχει ο "τυπικός" ασθενής με έλκος για μια παιδική ηλικία χωρίς συγκρούσεις, για μητρική φροντίδα, παιδική εξάρτηση και αγάπη. Κρίσιμες για την τάση εξάρτησης, μπορεί να είναι εμπειρίες αποχωρισμού κατά την παιδική ηλικία, οι οποίες μπορούν συχνά να επιβεβαιωθούν από το βιογραφικό [7].
Σαν αντιστάθμισμα για την οικογενειακή ασφάλεια, οι ασθενείς με έλκος δίνουν συχνά μεγάλη προτεραιότητα στο δεσμό με μια κοινωνική ομάδα. Η λαχτάρα για φροντίδα, συχνά αντισταθμίζεται από μεγάλη φιλοδοξία και αγώνα για επιτυχία. Μεταξύ της συνήθως ασυνείδητης επιθυμίας για εξάρτηση και φροντίδα από τους άλλους (παρασυμπαθητικοτονική διαδικασία) και τον αγώνα για ανεξαρτησία (που υποστηρίζεται από το συμπαθητικό), προκύπτει μια αντίφαση. Ανάλογα με το βαθμό που ο ασθενής ενδίδει στις τάσεις του για εξάρτηση, εμφανίζεται ως "φανερά εξαρτημένος" ή αν καλύπτει αυτή τη συμπεριφορά, ως "ψευδο-ανεξάρτητος".
Η λαχτάρα του ασθενή με έλκος για μια παιδική ηλικία χωρίς συγκρούσεις, συνδέεται στενά με τη συχνή έλλειψη ικανότητας να διαχειριστεί επαρκώς το θυμό και την επιθετικότητα. Οι επιθετικές τάσεις μπορεί είτε να αναστέλλονται σθεναρά είτε – στο άλλο άκρο– να εκδηλώνονται με υπερβολικό τρόπο. Η ικανότητα για σύγκρουση και υγιή αντιμετώπιση των προκλήσεων είναι γενικά μειωμένη. Τα εξωτερικά ερεθίσματα μπορεί να μην "χωνεύονται" (αφομοιώνονται) καλά, και αντί γι’ αυτό να γίνεται εσωτερική "χώνεψη" με τη μορφή "σχίσματος του εαυτού". Στην καθομιλούμενη βρίσκουμε εκφράσεις όπως: "αυτό μου αναστατώνει το στομάχι" ή "καταπίνω το θυμό μου" για τις στομαχικές ενοχλήσεις. Η αυξημένη παραγωγή οξέος με το έλκος, βρίσκει το ισοδύναμό του στην έκφραση "ξινός" ή "ξινισμένος". Η σοφία αυτών των παροιμιών, υπαινίσσεται το έλκος ως μια έκφραση καταπιεσμένων συναισθημάτων, ιδιαίτερα των επιθετικών.
Η εκδήλωση ενός έλκους είναι μάλλον τυπική για μια κατάσταση όπου το άτομο είναι σε δίλημμα ανάμεσα σε δύο αντίθετες τάσεις. Αν αυτό το άτομο δεν ξέρει αν πρέπει να παλέψει ή να εξαφανιστεί, να επιτεθεί ή να παραδοθεί, τότε βρίσκεται σε ένα δίλημμα παρόμοιο μ’ αυτό των ακινητοποιημένων ποντικιών που αναφέρθηκε παραπάνω [8]. Ο ασθενής λαχταρά μια ύπαρξη χωρίς συγκρούσεις, δε θέλει να παλέψει αλλά τότε αισθάνεται ότι απειλείται από βαθιά αδυναμία εν όψει επιθέσεων από έξω. Σαν αντιστάθμισμα, θέλει να αποκρούσει αυτές τις επιθέσεις. Είτε "πέφτει με τα μούτρα στη μάχη" και αρνείται την παθητική του πλευρά (ψευδο-ανεξάρτητος τύπος) ή μπλοκάρεται λόγω της επιθετικής αναστολής, καταπίνοντας το θυμό του και απαρνούμενος την επιθετική του πλευρά (φανερά εξαρτημένος τύπος). Και στις δύο περιπτώσεις, η σύγκρουση ανάμεσα στη λαχτάρα για φροντίδα και στην επιθετική προσέγγιση των καθηκόντων της ζωής, δεν επιλύεται στη βάση της. Δεν υπάρχει "επίσης" αλλά μόνο "είτε/ή". Στο αυτονομικό επίπεδο, πραγματοποιείται μια ασυντόνιστη εναλλαγή μεταξύ συμπαθητικοτονίας – με την έννοια της στάσης επίθεσης– και παρασυμπαθητικοτονίας – με την έννοια της στάσης παραίτησης– σχηματίζοντας τη μορφολογική βάση για τη διαδικασία του έλκους.
Τεχνικές της σωματικής ψυχοθεραπείας για την ενίσχυση της υγείας των ασθενών με πεπτικό έλκος
Το πεπτικό έλκος συνοδεύεται από μια σκλήρυνση των μυών στις περιοχές του διαφράγματος και της κοιλιάς. Αυτή η ένταση έχει άμεση επίδραση στη δραστηριότητα του ηλιακού πλέγματος, το μεγάλο αυτονομικό νευρικό κόμβο που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το διάφραγμα. Οπότε, στο μυϊκό επίπεδο υπερισχύουν τεχνικές που ενεργοποιούν τους διαφραγματικούς και κοιλιακούς μυς, εγκαθιστώντας "υγιή τόνο".
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να δουλέψεις στο διάφραγμα. Ένας τρόπος είναι μέσα από διάφορες τεχνικές αναπνοής, για παράδειγμα, άσκηση ακραίας διαφραγματικής αναπνοής. Το ισχυρότερο ερέθισμα στο διάφραγμα είναι η πυροδότηση του αντανακλαστικού της αναγούλας χωρίς να διακόπτεται η εκπνοή. Με αυτό, ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νεύρο, δραστηριοποιείται ξανά η αυτονομική ταλάντευση, διαλύεται το διαφραγματικό μπλοκάρισμα και το διάφραγμα είναι πάλι ελεύθερο να ταλαντεύεται με την αναπνοή, μέσα και έξω.
Η άσκηση του αντανακλαστικού της αναγούλας μπορεί να συνοδευτεί από αισθήματα αηδίας που μπορεί να φτάσουν μέχρι τον εμετό. Αποτελεί έναν ισχυρό χειρισμό του αυτονομικού συστήματος του ασθενή. Το αναγούλιασμα είναι στην ουσία μια κίνηση αντίθετη προς την κατάποση (τροφής αλλά και συναισθημάτων). Σε έναν αθωράκιστο οργανισμό, η αναγούλα και ο εμετός μπορεί να συμβούν πολύ εύκολα. Παρατηρείται στα βρέφη αλλά και στο ζωικό βασίλειο, με τα δελφίνια, τις γάτες και τους σκύλους. Η αγωνία του φυσιολογικού ενήλικα για την αναγούλα, οφείλεται μόνο στην επίκτητη μυϊκή ένταση. Μέσα από την άσκηση της πυροδότησης του αντανακλαστικού της αναγούλας κατά τη διάρκεια της θεραπείας (και με τεχνητά προκαλούμενο εμετό), μπορεί να χαλαρώσει βαθμιαία, ενώ ταυτόχρονα το συναίσθημα που συγκρατείται εκεί μέσα, γίνεται αντιληπτό και μπορεί να εκφραστεί από τον ασθενή.
Η διάλυση του διαφραγματικού μπλοκαρίσματος, που είναι το μυϊκό μπλοκάρισμα που βρίσκεται ανάμεσα στο πάνω και στο κάτω μέρος του σώματος, συνοδεύεται από σπασμούς και κύματα διέγερσης προς το κεφάλι και τα γεννητικά όργανα και από συναισθήματα παράδοσης.
Το τμήμα της κοιλιάς, του οποίου η ελεύθερη κινητικότητα δυσχεραίνεται κυρίως από ένταση στους κοιλιακούς μυς, κάποιους μυς της πλάτης και μυς μέσα στην κοιλιακή κοιλότητα κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, μπορεί επίσης να επηρεαστεί από τεχνικές αναπνοής.
Και πάλι, πρέπει να τονίσουμε ότι η σωματική θεραπευτική δουλειά δεν αποτελείται μόνο από τη μηχανική ανακούφιση της επιμέρους μυϊκής έντασης. Ειδικά η πυροδότηση του αντανακλαστικού της αναγούλας δεν πρέπει να γίνεται απομονωμένα, γιατί αποτελεί μια πολύ εισβολική αυτονομική παρέμβαση. Η "αποθωράκιση" όλων των τμημάτων πάνω από το διάφραγμα είναι αναγκαία προϋπόθεση. Είναι σημαντική η συνολική εικόνα. Σαν παράδειγμα, η ικανότητα της αναγούλας ή του εμετού, εμπλέκει σε μεγάλο βαθμό την δραστηριότητα του λάρυγγα και των τοιχωμάτων της θωρακικής κοιλότητας. Αν αυτά δεν είναι ευκίνητα, η ενέργεια που απελευθερώνεται μέσα από τη θεραπεία στο τμήμα του διαφράγματος και η οποία θέλει να ρεύσει προς το κεφάλι, θα παρεμποδιστεί από μυϊκά μπλοκαρίσματα που υπάρχουν παραπάνω. Θα "πιαστεί" (συγκρατηθεί) σε κείνο το μπλοκάρισμα, δηλ. θα το επιδεινώσει ακόμα περισσότερο. Αυτό μπορεί να προκαλέσει πόνο και νέα σωματικά συμπτώματα σε κείνη την περιοχή.
Η θεραπεία της περιοχής του διαφράγματος και της κοιλιάς, οδηγεί επιπλέον σε αυξημένη ροή ενέργειας στην πυελική χώρα, το οποίο μπορεί να επιφέρει μεγάλο άγχος. Γι’ αυτό, πρέπει να ακολουθείται από περαιτέρω σωματική θεραπευτική δουλειά στην πυελική χώρα. Η διάλυση του διαφραγματικού μπλοκαρίσματος πρέπει να θεωρείται μόνο ως μέρος της σωματικής θεραπείας που έχει μεγάλη σημασία για την ανάρρωση του ασθενή με έλκος.
Κατά τη διάλυση των μπλοκαρισμάτων που αναφέρθηκαν παραπάνω, ο ασθενής έρχεται φυσικά πάλι αντιμέτωπος με προηγουμένως απωθημένα συναισθήματα. Αρχικά αποκτά μεγαλύτερη επίγνωση της παθητικής επιθετικότητας και της στοματικής ανάγκης. Το άγχος αναδύεται πριν ο ασθενής μάθει να συναλλάσσεται με το περιβάλλον με ενεργή επιθετικότητα. Το διαφραγματικό τμήμα είναι ιδιαίτερα ικανό να φιλοξενεί "δολοφονική οργή", η οποία επιτρέπεται να εκφραστεί σε μια προστατευμένη θεραπευτική ατμόσφαιρα. Τα αισθήματα παράδοσης και συμβιβασμού μπορούν να γίνουν αποδεκτά μόνο αφού αντιμετωπιστεί ο βαθύς φόβος της ευχάριστης ενεργειακής ροής μέσα στο σώμα.
Μέχρι το τέλος της θεραπείας, ο ασθενής με έλκος θα πρέπει να έχει αποκτήσει την ικανότητα να φροντίζει τον εαυτό του, σε αναπλήρωση της στοματικής παλινδρομικής εξάρτησης, όπως και να εκφράζει επιθετικότητα με έναν ικανοποιητικό τρόπο.
Όροι και Προϋποθέσεις Αναδημοσίευσης Περιεχομένου
Συγγραφέας άρθρου: Παναγιώτα Δ. Κυπραίου Ψυχολόγος Υγείας (MSc) - Σωματική & Gestalt Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) - Επόπτρια Σωματικής Ψυχοθεραπείας - Συντονίστρια Σχολών Γονέων https://www.psychotherapeia.net.gr
Πηγές
ADER, R.: Effects of Early Experience and Differential Housing on Behaviour and Susceptibility to Gastric Erosions in the Rat. J. Comp. Physiol. Psychol. 6O, 233, 1965
ALEXANDER, F.: Psychosomat. Medizin, De Gruyter Berlin 1951
BAKER, Elsworth F. Man in the Trap. New York: Avon, 1974
CANNON, Walter B.: The Wisdom of the Body. N.Y. Norton 1932W
DAVIS, Will: Points and Positions, Energie und Charakter 4/1991
DAVIS, Will: Arbeit mit dem Instroke, Ströme Rundbrief 2/1988
DEKKER, E. und GROEN, J.J.: Reproducible Psychogenic Attacks of Asthma Bronchiale. J. Psychosom. Res. 1,58,1956
DEW, Robert A.: The Biopathic Diathesis. Journal of Orgonomy 2-4, 6-8,1O,12
FORSSMANN, W.G. und HEYM,Chr.:Grundriß der Neuroanatomie. Springer 1975.
HEIKE S. Buhl, M.D.: AUTONOMIC NERVOUS SYSTEM AND ENERGETIC MEDICINE – Bioenergetic and Psychosomatic Causes for Health and Illness, 2001. http://www.orgone.org/articles/ax2001buhl-a.htm (ανακτήθηκε από το διαδίκτυο στις 30/5/2004).
HOLLWICH, Fritz: Augenheilkunde. Thieme Stuttgart 1979.
KELLEY, Charles: New Techniques in Vision Improvement. The Radix Institute Press.
LASSEK, H.: ZDN Bd. I 1. Halbbd. (Dokumentation der besonderen Therapierichtungen und natürlichen Heilweisen in Europa). VGM Lüneburg 1991.
LOWEN, Alexander: Bio-Energetik. rororo Tb. 1983
MITSCHERLICH, A.: Bemerkungen zum klinischärztlichen Allergieproblem. Hippokr. 21, 15,195O
NAVARRO, Frederico: Die sieben Stufen der Gesundheit, Bd. 1 und 2. Nexus 1986 und 1988.
NETTER Frank H.: The Ciba Collection of Medical Illustrations Vol 1, Ciba 1977
PIERRAKOS, J.: Core Energetik.Synthesis 1987
REICH, Wilhelm: The Bioelectrical Investigation of Sexuality and Anxiety; Farrar, Straus & Giroux, NY 1982.
REICH, Wilhelm: The Discovery of the Orgone, Vol. 1: The Function of the Orgasm, Farrar, Straus & Giroux, NY 1967.
REICH, Wilhelm: The Discovery of the Orgone, Vol. 2: The Cancer Biopathy.
SCHIFFTER, R.: Neurologie des vegetativen Systems. Springer 1985
SIEGENTHALER, W.: Klinische Pathophysiologie. Thieme Stuttgart N.Y. 1979
SCHMIDT, R.F. und THEWS,G.: Physiologie des Menschen. Springer 1977
UEXKÜLL, Th. v.: Lehrbuch der Psychosom. Med.. Urban u. Schwarzenberg, 1981
van MONTFRANS, G.A., et al.: Brit. Med. J. 1990, 300, 1368
WOLF, S. und Wolf, H.G.: An Experimental Study of Man and his Stomach (1943,1947) in: Human Gastric Function, Oxford Univ. Press London 2.Aufl.
