Το να μεγαλώνεις με έναν ναρκισσιστικό γονέα μπορεί να έχει βαθιές και μόνιμες επιπτώσεις στη συναισθηματική και ψυχολογική ευημερία ενός παιδιού. Τέτοιοι γονείς συχνά δίνουν προτεραιότητα στις δικές τους ανάγκες και επιθυμίες, αφήνοντας τα παιδιά τους να αισθάνονται παραμελημένα και ασήμαντα.
Αυτά τα παιδιά χάνουν τη φυσική υγιή ανάπτυξη.
Ξεκινώντας από τα βρεφικά χρόνια, η περίοδος αυτή είναι ζωτικής σημασίας για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και υγιών δεσμών. Εάν οι ανάγκες του βρέφους για εγγύτητα, τροφή και φροντίδα δεν ικανοποιούνται, τότε θα έχει θέματα εμπιστοσύνης και δυσκολίες να βασιστεί στους άλλους.
Η επόμενη περόδος, η νηπιακή, αφορά το να γίνεις ανεξάρτητος, να κάνεις τα δικά σου πράγματα και να σου επιτρέπεται να το κάνεις αυτό.
Με έναν γονέα ναρκισσιστικό, το παιδί καλείται να παίξει το ρόλο που επιθυμεί ο γονιός: αυτόν του «τέλειου» παιδιού προκειμένου να το επιδεικνύει ως «τέλειος» γονέας και τέλεια οικογένεια... Αν το παιδί δεν το κάνει, δέχεται «τιμωρία» και αρχίζει να αναπτύσσει αμφιβολία για τον εαυτό του και ντροπή.
Στη συνέχεια, τα προσχολικά χρόνια αφορούν το να παίρνεις πρωτοβουλίες και να αρχίσεις να έχεις φωνή και άποψη. Αυτό σημαίνει ότι ο γονέας έχει λιγότερο έλεγχο, κάτι που ο ναρκισσιστικός γονέας μισεί και θα το αποφύγει πάση θυσία. Η πρωτοβουλία του παιδιού αντιμετωπίζεται απορριπτικά και ότι κάνει κάτι κακό. Αυτό θα οδηγήσει στην ανάπτυξη ενοχών. Τα θύματα ναρκισσιστικής κακοποίησης πάσχουν από μη υγιές ενοχικό σύνδρομο.
Στα πρώτα σχολικά χρόνια, ένα νέο στοιχείο εισάγεται στη ζωή: αυτό των επιτευγμάτων και της σύγκρισης. Ανάλογα με τα επιτεύγματα, ένα παιδί μπορεί εύκολα να αναπτύξει αισθήματα αυτοπεποίθησης ή κατωτερότητας. Τα παιδιά των ναρκισσιστικών γονέων συνηθίζουν να εργάζονται σκληρά για να ευχαριστήσουν τους γονείς τους και αυτό δεν διαφέρει στο σχολείο, επομένως συνήθως έχουν επιτυχία. Ωστόσο, αντί να αναπτύξουν εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους, τα επιτεύγματά τους δεν επαινούνται στο σπίτι, καθώς ο έπαινος δεν αποτελεί μέρος της γονεϊκής στάσης. Το παιδί μπερδεύεται πολύ, καθώς ξέρει ότι τα πήγε καλά, αλλά δεν λαμβάνει την αναγνώριση που του αξίζει. Μόνο όταν είναι δημοσίως, ο γονιός τους μπορεί να καυχιέται γι’ αυτά. Αυτά τα παιδιά έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και αναζητούν συνεχή επικύρωση.
Αρκετά συχνά, τα παιδιά των ναρκισσιστικών γονέων δείχνουν πολύ ικανά και ώριμα. Αυτό οφείλεται στην ανάγκη της επιβίωσης. Αγνοώντας τις φυσικές τους ανάγκες, κάνουν «άλμα» σε συμπεριφορά που τα κρατάει ασφαλή. Και συχνά, μόνο αργότερα στη ζωή ή όταν καταλάβουν τη συναισθηματική κακοποίηση, αρχίζει η συνειδητοποίηση της «χαμένης παιδικής ηλικίας».
Στην εφηβική ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν την αίσθηση του εαυτού τους συναντώντας βέβαια προκλήσεις και δυσκολίες, αλλά υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία να πειραματιστούν με διαφορετικές καταστάσεις ζωής και αυτό θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με το ποιοι είναι. Τα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων δεν έχουν αυτή την ελευθερία και καθώς γίνονται αποδεκτά μόνο στο ρόλο που έχει ορίσει ο γονέας τους γι’ αυτά, δεν αποκτούν δικός του ρόλο. Συχνά, δεν κάνουν πραγματικούς φίλους, οι απόψεις τους είναι αντίγραφα των απόψεων των γονιών τους, νιώθουν πολύ ανασφαλή και βρίσκουν παρηγοριά σε εθιστικές συμπεριφορές.
Μπορεί να γίνουν υπερβολικά αυτόνομοι ή υπερβολικά εξαρτημένοι καθώς περιηγούνται σε αυτό το ταραχώδες περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από απρόβλεπτες εναλλαγές της διάθεσης και συναισθηματική χειραγώγηση. Επιπλέον, τα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν υγιείς σχέσεις, να θέσουν όρια και να εκφράσουν τις δικές τους ανάγκες και συναισθήματα. Ο αντίκτυπος μπορεί να επεκταθεί στην ενήλικη ζωή, καθιστώντας αναγκαία την αυτο-επίγνωση και ψυχοθεραπεία προκειμένου το άτομο να θεραπεύσει τα τραύματά του και να αναπτύξει πιο υγιείς συνδέσεις με τους άλλους.
Συνήθη συμπτώματα ανατροφής σε μια ναρκισσιστική δυσλειτουργική οικογένεια:
- Δυσκολία να εμπιστευτείς τους άλλους
- Αίσθημα ενοχής
- Σκληρή δουλειά
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση
- Χαμηλό επίπεδο αυτογνωσίας
- Αναζήτηση για εξωτερική επιβεβαίωση / επικύρωση
- Ώριμη εξωτερική εμφάνιση
- Άγχος και στρες / PTSD
Ένα μεγάλο μέρος της θεραπευτικής δουλειάς είναι να «μεγαλώσεις» και να πάρεις χώρο, να μπεις στο δικό σου εαυτό, στη δική σου προσωπικότητα, να γίνεις ορατός, να ακουστείς, και να αφήσεις πίσω ό,τι δεν σε εξυπηρετεί.
Το ψυχικό τραύμα που προκύπτει από τα χρόνια αυτής της κακοποίησης.
Το πολυετές χάος, το απρόβλεπτο και το μακροχρόνιο αίσθημα προδοσίας από τον γονέα, κάνει τα παιδιά των ναρκισσιστικών γονέων να χάσουν την πυξίδα τους. Χάνουν την ικανότητα να κατανοούν τις ενδείξεις, να γνωρίζουν πότε και πού να αναζητήσουν την απειλή κινδύνου και χάνουν την αίσθηση της εμπιστοσύνης στον εαυτό τους.
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απόκριση του νευρικού συστήματος στην απειλή ενός συνεχούς και απρόβλεπτου κινδύνου. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα αποτελείται από το παρασυμπαθητικό και το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι υπεύθυνο για τη συναισθηματική ρύθμιση και χαλάρωση, ενώ το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι η απόκριση μάχης, φυγής ή παγώματος.
Σε ένα ιδανικό περιβάλλον, τα δύο συστήματα συνεργάζονται με συνέπεια για να ρυθμίσουν αποτελεσματικά τις καταστάσεις της φυσιολογίας μας, κάτι που με τη σειρά του ρυθμίζει τη συμπεριφορά μας. Ωστόσο, όταν έχουμε βιώσει ένα εξαιρετικά απρόβλεπτο, χαοτικό ή επικίνδυνο περιβάλλον κατά τη διάρκεια της παιδικής μας ηλικίας, η απόκριση μάχης, φυγής ή παγώματος «μαθαίνει» να παραμένει ενεργοποιημένη. Αυτό σημαίνει ότι ενεργούμε με τρόπο τέτοιο ώστε να προστατεύουμε τον εαυτό μας από απειλές ή κινδύνους ανά πάσα στιγμή.
Όροι και Προϋποθέσεις Αναδημοσίευσης Περιεχομένου
Συγγραφέας άρθρου: Παναγιώτα Δ. Κυπραίου Ψυχολόγος Υγείας (MSc) - Σωματική & Gestalt Ψυχοθεραπεύτρια (ECP) - Επόπτρια Σωματικής Ψυχοθεραπείας - Συντονίστρια Σχολών Γονέων https://www.psychotherapeia.net.gr
Πηγές
Cramer, P. (2019). Narcissism and attachment. Journal of Nervous & Mental Disease, 207(2), 69–75. https://doi.org/10.1097/nmd.0000000000000919
Durak Batigun, A., & Imamoglu, A. H. (2020). The assessment of the relationship between narcissism, perceived parental rearing styles, and defense mechanisms. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 33, 388-401 https://doi.org/10.14744/dajpns.2020.00107
Fossati, A., Feeney, J., Pincus, A., Borroni, S., & Maffei, C. (2015). The structure of pathological narcissism and its relationships with adult attachment styles: A study of Italian nonclinical and clinical adult participants. Psychoanalytic Psychology, 32(3), 403– 431. https://doi.org/10.1037/a0037175
Hart, C. M., Bush-Evans, R. D., Hepper, E. G., & Hickman, H. M. (2017). The children of narcissus: Insights into narcissists’ parenting styles. Personality and Individual Differences, 117, 249–254. https://doi-org.libservprd.bridgew.edu/10.1016/j.paid.2017.06
Horton, R. S. (2021). Parenthood, subjective well-being, and the moderating effects of parent narcissism. Journal of Individual Differences, 42(2), 57–63. https://doi- org.libservprd.bridgew.edu/10.1027/1614-0001/a000329
Miller, J. D., Back, M. D., Lynam, D. R., & Wright, A. G. C. (2021). Narcissism Today: What we Know and What we Need to Learn. Current Directions in Psychological Science, 30(6), 519–525. https://doi.org/10.1177/09637214211044109
Mitra P, Fluyau D. Narcissistic Personality Disorder. [Updated 2023 Mar 13]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556001/
Palumbo, Amy. (2023). Narcissistic Parenting and its Effects on Parenting Styles and Child Development. In BSU Honors Program Theses and Projects. Item 625. https://vc.bridgew.edu/honors_proj/ 625
Reis, S., Huxley, E., Eng Yong Feng, B., & Grenyer, B. F. S. (2021). Pathological narcissism and emotional responses to rejection: The impact of adult attachment. Frontiers in Psychology, 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.679168
Starbird, A. D., & Story, P. A. (2020). Consequences of childhood memories: Narcissism, malevolent, and benevolent childhood experiences. Child Abuse & Neglect, 108, 104656. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104656
